उन्हाळ्याच्या सुरुवातीलाच देशातील १३ नद्या आटल्या   

संपूर्ण देशात निवडणुकीचे वातावरण असताना उन्हाचे बसणारे चटके अजूनही कोणाला दिसत नाहीयेत. कोणत्याही राज्यात कोणाचे हिसरकार आले तरी तो नेता किंवा पक्ष पिण्याचे पाणी पुरेसे देऊ शकणार आहे का? हा प्रश्न खर तर आजच्या मतदाराने करायला हवा. ना की कोणी एसी किंवा कुलरचे असे मधाचे बोट चाटवले म्हणून भुलावे. आज देशातील वास्तव हे आहे की, पाण्याचे संवर्धन केले नाही तर देशातील ४० टक्के जनता पाण्याशिवाय मरणार आहे. विकासाच्या गंगेचे स्वप्न बघताना किंवा दाखवताना प्रत्यक्षात जी गंगा भारतात वाहात आहे त्याकडे कोणी गंभार्याने पाहणार आहे का? कारण ती वाहती राहिली तर विकासाची गंगा देशभरात पोहोचणार आहे.     
 
केंद्रीय जल आयोगाचा अहवाल भयावह असून हा उन्हाळा कसा जाणार, असा मोठा प्रश्न देशवासियांसमोर उभा आहे. देशातील १३ नद्यांमधील पाणीच पूर्णपणे संपलेले आहे. तर गंगा, ब्रह्मपुत्र, सिंधु, पेन्नार, नर्मदा, तापी, साबरमती, गोदावरी, महानदी, कावेरी यांचे पाणी गेल्या वर्षीपेक्षा वेगाने आटत आहेत. 
 
सर्वाधिक चिंता गंगा नदीची आहे. ही नदी ११ राज्यांतून वाहते व काठच्या २.८६ लाख गावांमध्ये शेती आणि पिण्यासाठी पाणी पुरविते. भारतात एकूण नदी, तलाव अशी १५० महत्वाची जलाशये आहेत. या जलाशयांमध्ये आता ३६ टक्केच पाणी उरलेले आहे. यापैकी ८६ जलाशयांमध्ये ४० टक्के पाणी आहे. आयोगाने २८ मार्चची आकडेवारी जारी केली आहे. यापैकी सर्वाधिक जलाशये ही दक्षिणे कडील राज्ये, महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये आहेत.
 
देशातील नद्या या जीवनवाहिन्याच नाहीत तर दळणवळणाचे आणि वीज उत्पादनासाठीही मदत होते. या नद्यांमुळे सामाजिक आणि आर्थिक विकास होतो. आयोगाकडे देशातील अतिमहत्वाच्या अशा २० नद्यांच्या खोऱ्याची अद्ययावत माहिती (बेसिनचा लाईव्ह डेटा) असते. यापैकी १२ नद्यांमध्ये गेल्या वर्षी पेक्षा कमी पाणी आहे. कावेरी, पेन्नार आणि कन्याकुमारीच्या भागातील पूर्वेकडे वाहणाऱ्या नद्यांचे सर्वात जास्त नुकसान झाले आहे. 
 
गंगेमध्ये क्षमतेच्या निम्म्याहून कमी पाणी आहे. गंगानदीचे पाणी आटणे हे शेतीवर प्रभाव टाकणारे आहे. गंगेच्या खोऱ्यातील ६५ टक्के भाग हा शेतीचा आहे. नर्मदेवर ४६ टक्के शेती, तापीवर ५६, गोदावरीवर ३४ आणि महानदीवर ४९ टक्के शेत जमीन अवलंबून असते. ऋषिकुल्य, वराह, बाहुदा, वंशधारा, नागावली, सारदा, तांडव, एलुरु, गुंडलकम्मा, तम्मिलेरु, मुसी, पलेरु आणि मुनेरु या नद्यांचे पात्र पूर्ण आटले आहे. या नद्यांद्वारे ८६,६४३ वर्ग किलोमीटर जमीन ओलिताखाली येते. IIT गांधीनगर यांनी केलेल्या सर्वेक्षण आणि अहवालानुसार बऱ्याच प्रदेशांना भूतो न भविष्यती अशा दुष्काळाच्या झळा बसू शकतात. 

Related Articles